Стела в память национального героя Боссоойко

Стела в память национального героя Боссоойко
На фото Боссоойко четвертый слева рядом с И.Стродом.

Мы в моем детстве в с. Техтюр Хангаласского улуса, где произошло крупнейшее сражение Гражданской войны — Техтюрский бой 9-10 июня 1922 года, часто играли в белых и красных. И всегда среди белоповстанцев был Боссоойко, легенды и предания о котором мы часто слышали в детстве.

И только повзрослев я узнал, что он был по происхождению татарин. И в начале 1990-х были опубликованы подробности расправы ОГПУ над ним и всей его семьей в 1930 году…

Несколько рассказов о Боссоойко из интернета (на якутском языке).

На сайте «Эйгэ»:

Боссоойко туһунан лоскуй ахтыылар

Бу суруйуубар мин, сүрүннээн, аҕам Семен Петрович Колосов кэпсээбит суолларын туһанным…

Саха бухатыыра Ылдьаа Рахматуллин-Боссоойко куска, андыга сааланарын сөбүлүүрэ. Икки уостаах, таһынан сомуоктаах, аҕыс халыыбырдаах саалааҕа үһү.  

Сэттэ киһини уйар оҥочо саҕа мас тыылааҕын ханна баҕарар сүгэ, кыбына сылдьар буолан, ууттан-хаартан иҥнибэт эбит. Саас анды саҕана Бэрдьигэстээх эбэтигэр тыытын илдьэ киирэн, Илин Баска лааҥкы мас быыһыгар мустар бааһырбыт андылары хомуйан, ытыалаан тахсара үһү.  

“Боссоой андылыы барда” диэн дурдаҕа олорор сааһыттар күлэ, үгэргии хаалалларыттан букатын кыһаллыбат эбит. Ол эбэтэр, сүүһүнэн андыны сууһарар сааһыттар сыыһа-халты туттууларын, айылҕаҕа таһаарар хоромньуларын туһаҕа таһаарара үһү.  

“Боссоой андылааһына” диэн ону ааттыыллар эбит.  

В.А. Кондаков кинигэтигэр баар “Ностуруойап кулаак, Дьөгүөр Дьоскуоскай уонна Боссоойко тааһа” диэн суруйууттан көрдөххө, Боссоойко дьиэ ис-тас үлэтигэр, хаһаайыстыбаҕа бэрт бүгүрү киһи эбит. Орто ыал бараатынан олорбут.  

От үлэтигэр хотуурун сатаан үчүгэйдик оҥостубат эбит эрээри, күүһүн-уоҕун, кыайыгаһын суотугар, күҥҥэ дэһээтинэттэн (гааттан ордук сири) итэҕэһи охсубата үһү.  

Былыр да, быйыл да күһүн Бэрдьигэстээх эбэтэ муҥхаҕа бар дьонун собо бөҕөнөн күндүлүүрэ. Муҥхаҕа дьон бөҕө мустара, оонньуу-көр бөҕө тэриллэрэ. Икки күннээх муҥха кэмигэр, бэл, II Мөҥүрүөн нэһилиэгин ааттаах-суоллаах оһуокайдьыта Михаил Уваровскай-Эгээйик Мэхээлэ үҥкүү тыла этэр эбит.    

Тахсыы чардааттан балыгы таһааран тэлгээтэхтэринэ, Боссоойко итирбитэ буолан тэмтээкэйдээн киирэн 1-2 бөдөҥ собону тутан тахсарыгар ким да кыһаллыбата үһү. Ол ылбыт соболорун Боссоойко сонно кытылга тахсан уот оттон үөлэн сиирэ. Быһата, сылын аайы эбэтин көмүс хатырыктааҕын ким хайа иннинэ амсайан дуоһуйар идэлээх эбит.      

Номохторго кэпсэнэринэн, Боссоойко кыраҕа тоторо, бөдөҥ уонна күүстээх киһи быһыытынан элбэҕи аһаабата үһү.  

Сахаҕа киэҥник биллэр суруйааччы Константин Сосин аҕата, Саха АССР үтүөлээх зоотехниктарыттан биирдэстэрэ Илья Сосин (1912-1978 сс.) кыра оҕо сылдьан Боссоойкону көрбүтүн кэпсиирэ:    —1922 сыл сайыныгар, үрүҥнэр хотторбуттарын кэннэ, Боссоойко хас да саллаатын кытта ааһан иһэн I Моорук нэһилиэгин Киис Тиирбит сайылыгар тохтоон сынньаммыттара. Ол кэмҥэ сайылык оҕолоро сөтүөлүү сылдьыбыттар. Боссоойколоох эмиэ аттыларыгар ууга киирэн сөтүөлээн барбыттар.      

Боссоойко оҕомсоҕун туһунан урут да элбэхтик суруйааччылар, кэпсээччилэр. Бу да сырыыга Боссоойко оҕолорго чугаһаан кэпсэтэн барбыт. Быһыта-орута тыл бырахсан иһэн: “Нохолоор! Кыра бырааттар, сыччыыйдар, кэлиҥ эрэ манна… Буччабытын тэҥнэһиэҕиҥ эрэ, кимиэнэ улахан эбитий?” – диэбит. Онтон кыбыстан оҕолор куотан хаалбыттар.      

Бу кэпсэммиттэн сиэттэрэн, “Боссоойко оҕолордуун оонньоһуута толоос соҕус курдугун да иһин, оҕоҕо сыстаҕас, үтүө киһи эбит. Куһаҕан майгылаах, кырыктаах, оҕону сөбүлээбэт киһи итинник тылласпат” диэн түмүк оҥоруохха сөп. Онуоха эбии ити кэмҥэ кини сэриигэ кыайтаран хаана-сиинэ алдьанан, киҥэ холлон иһэрин санатабыт.      

Ааспыт үйэ 20-с сылларыгар Боссоойкону Дьокуускайга Эт баһаарыгар элбэхтик көрөллөрө үһү. Модьу харылара көстө сылдьалларын курдук сиэҕин ньыппарынан баран, уойуулаах байтаһын ынах эбэтэр улахан сылгы буутун туруору тута сылдьан “ким эт атыылаһар, атыылыыбын” дии-дии хаамыталыыра үһү.      

Ыарахан, улахан баҕайы сүөһү буутун олус чэпчэкитик, бэрбээкэйин аллара гына туруору тутан илдьэ сылдьарын дьон сөҕө көрөллөр эбит.    

Боссоойко биирдэ сиһэ ыалдьан мин эһэбэр Бүөтүр Куолаһапка имэрийтэрэ кэлбит. Мин эһэм Бүөтүр өрөбүлүүссүйэ инниттэн илин эҥээр улуустарыгар ыҥырыкка сылдьар отоһут, илбииһит эбитэ үһү. Оччолорго аатырбыт күүстээх Боссоойкону уонна Бараммат Байбалы кытта аллар атастыылар эбит.      

Сиһин имэрийэ туран Бүөтүр оҕонньор: “Хайа, Ылдьаа! Этиҥ-сииниҥ тоҕо сымнаҕаһай! Букатын дьахтар курдук эттээх киһи эбиккин дии?” – диэн соһуйбут. Онуоха Боссоой “кэбис, убаай, инньэ диэмэ” диэн баран этин күүрдэн кытаатыннарбыта – букатын сул дүлүҥ курдук буолан хаалбыт.      

Бу суолу аҕам миэхэ 1963 с. кэпсииригэр күтүөппүт, көҥүл тустууга уопсастыбаннай титиэньэр Баһылай Григорьев баара. Кини: “Ол аата үчүгэй хаачыстыбалаах былчыҥ. Штангист Юрий Власов уо.д.а. курдук күүстээх дьон бука бары оннук былчыҥнаахтара үһү”, — диэн бигэргэппитэ.      

В.А. Кондаков кинигэтигэр Ньурба аатырбыт күүстээҕэ Кэрэ Киһи уола Күүстээх Соппуруон эмиэ көннөрүтүгэр этэ-сиинэ ураты сымнаҕаһын суруйан хаалларбыта баар.      

Боссоойко икки уол оҕолооҕо биллэр. Олору иккиэннэрин ОГПУ палачтара 1930 с. туох да суута-сокуона суох кыыллыы өлөртөөбүттэрэ. Кыра уолу өлөрөллөрүгэр баара-суоҕа 12-13 саастааҕа үһү. В.В. Скрябин-Идэлги улахан уолу “Курбангель диэн ааттааҕа” диир. Оттон иккис уолу мин аҕам Сэмэн Куолаһап “Курбан дииллэрэ” диэн кэпсиирэ. Онон Боссоойко ханнык уола Курбан диэн ааттааҕа биллибэт.      

Боссоойко бэйэтэ кыра уолун “мин курдук дуу, өссө күүстээх дуу киһи буолара буолуо” диирэ үһү. Кырдьык, кыра уол күүстээх буолара эрдэттэн биллибит. Ол курдук, ОГПУ-лар өлөрүөхтэрэ биир сыл иннинэ, 1929 с., ол аата 12 саастааҕар, I Мэлдьэхси нэһилиэгин ыһыаҕар мас тардыһыытыгар барыларын кыайан бастаан тахсыбыт. Ол иһигэр, аатырбыт күүстээх дьону эмиэ… 12 саастаах уол улахан дьону кыайара, туһугар, сүрдээх суол!      

Кыыллыйбыт чекистэр суорума суоллаабатахтара, ситиэр-хотуор диэри этэҥҥэ сылдьыбыта буоллар, кэлин буолбут араас күрэхтэһиилэргэ өрөспүүбүлүкэбит чиэһин көмүскүүр киһи тахсыа хааллаҕа. Дьэ, кыһыылаах-абалаах суол!      

Бу уолаттар тыыннаах хаалбыттара буоллар, бука, Аҕа дойдуну көмүскүүр улуу сэриигэ кыттыахтара этэ. Саастарынан онно лоп курдук хапсаллар.      

Оттон Боссоойко улахан уола ураты күүстээҕин дуу, туох эрэ уһулуччу хаачыстыбалааҕын туһунан туох да кэпсээн суох.      

Хаһан эрэ Боссоойкону “атын дьонтон дьалты дьиэ туттан, туспа ойдом олорбута, ыалдьытымсаҕа суоҕа” диэн суруйуу баара.      

Петр Попов-Бөөтүскэ диэн сааһын тухары эргиэҥҥэ үлэлээбит II Баатара Сыымаҕын олохтооҕо, 1912 с. төрүөх киһи баара. Петр Николаевич 1988 с. маннык сэһэргээбитин бэлиэтэммитим:      

— Мин оҕо сылдьан айаннаан иһэн Боссоойколооххо элбэхтик аһаан ааспыт, чэйдэрин испит киһибин. Ыалдьыкка сүрдээх элэккэй, эйэҕэс-сайаҕас ыал этэ. Дьадаҥы соҕус олохтоохторо, саха ыалын сиэринэн тэринэн-дьаһанан олороллоро.      

Боссоойко сымнаҕас баҕайы майгылаах киһи быһыылааҕа. Ордук тарбахтара улаханыттан, модьутуттан дьулайбыппын өйдүүбүн. Тарбахтара балчыр оҕо харытын саҕа суоннаахтара…      

Боссоойко Ислам итэҕэлин тутуһара. Бу туһунан аҕам маннык кэпсиирэ:    

— Боссоойко аһаан бүттэ да, сонно Аллаах таҥаратыгар махтанан “сирэйи суунардыы” үҥэн ыларын, саха дьоно “сыҥааҕын имэринэр” дииллэрэ. Онтон атын ислам итэҕэлигэр сыһыаннаах тугу да оҥорорун, күҥҥэ хастыыта да үҥэрин эҥин туһунан кэпсээн суох. Татаардыы, бука, саҥарара буолуо эрээри, сахалар ортолоругар сылдьар буолан наар сахалыы саҥарара.      

“Сыҥаах таҥаһа”, ол аата сулардыы бытыга, суоҕа. Уопсайынан, уоһун да үрдүгэр бытыктааҕын өйдөөбөппүн.      

Хара баттахтааҕа, моркуоп курдук ыыс-араҕас сирэйдээҕэ. Ону саха дьоно бэркиһээн: “Дьэ, кытаран түһэн уол оҕото!” — дииллэрэ. Нууччаҕа соччо майгыннаабат, сахатыҥы томтоҕор сирэйдээҕэ. Уопсайынан, эр киһиэхэ бэрт ис киирбэх сирэйдээх киһи этэ. Суон, буочука иһигэр саҥарар курдук куоластааҕа. Олус холку, үтүө майгылааҕа…  

Ылдьаа КУОЛАҺАП, Мэҥэ Хаҥалас, Майа. «Кыым» хаһыат (http://www.kyym.ru)  №22 2016.06.09

Эйгэ — сахалыы сайт http://eyge.ya1.ru/?fn_mode=fullnews&fn_id=1388&do=istor
http://eyge.ya1.ru

На сайте «Дьулур5ан»:

Боссоойко уонна Күүстээх Уйбаан тустуулара

/// “Дьулурҕан” саһарбыт страницатыттан    

Быйыл, Саха сирин бэчээтигэр спорду сахалыы тылынан сырдатан кэлбит “Дьулурҕан” хаһыат бэчээттэнэн тахсыбыта 20 сыла. Манан сибээстээн, хаһыат саһарбыт страницаларыттан үйэлээх, ааҕыллымтыа, олорон кэлбит историябытын кэрэһилиир диэбит бастыҥ суруйуулары, очеркалары http://dzulurgan.ru сайтка сөргүтэн, ааҕааччыларга өссө төгүл санатабыт, билиһиннэрэбит. 

Күүстээх дьон туһунан кэпсээн сахаҕа оччоттон-баччаҕа диэри улахан сэҥээриллэр. Ол сиэринэн, көҥүл тустууга ССРС спордун маастара, географическай наука кандидата Николай Петрович Босиков “Дьулурҕан” хаһыат 2000 сыл, от ыйын 21 күнүнээҕи нүөмэригэр “Сынньалаҥҥа” диэн рубрикаҕа Боссоойко уонна Күүстээх Уйбаан тустууларын туһунан бэрт интэриэһинэй суруйуута бэчээттэммитин ааҕааччыларга сөргүтэн санатарга соруннубут.

Боссоойко уонна Күүстээх Уйбаан тустуулара

Былыр, революция иннинээҕи кэмҥэ, Дүпсүн киһитэ Кирилэ Дабыыдап сүөһүтүн маныырга кэпсэтэн Күүстээх Уйбаан уонна Петр Васильев буоланнар, Күөх Хонууга сайылаабыттар. Петр Васильев оҕонньор, мин үөскээбит алааспыттан түөрт биэрэстэлээх Хоту Луку диэн сиргэ олохсуйан олорбута. Дьэ, ол иһин, мин оччолорго уончалаах уол, кини кэпсээнин элбэхтик истэр буолар этим.

Биллэрин курдук, Күүстээх Уйбаан улахан тааһы көтөхпүтүнэн, куолакалы өндөппүтүнэн, мас тардыһыытыгар кимиэхэ да хотторботоҕунан биллэн, аатыран “Күүстээх Уйбаан”  дэммит киһи. Онтон кини тустарын туһунан бу кэпсээнтэн уратыны мин истэ иликпин. Күүстээх-күүстээх курдук, тустуутугар да мөлтөҕө суох эбит.

Кини Күөх Хонууга сүөһү маныы сылдьан, ол-бу кэлбит-барбыт дьону кытта курдаһан тустан биэстии алтан харчыны сүүйэр идэлэммит. Куоракка “тустуук уол” туһунан сурах бөҕө тарҕаммыт. “Мин” диэбит тустууктар киирэн хоттороллор эбит. Ол курдук, биир алтан чаанньыгы толору биэстээх алтан харчыны мунньубут. Күн аайы кэриэтэ тустар эбит. Сорох күн, киһи баар буоллаҕына, хаста да тустар буолбут. Ити курдук ол сайын кини улаханнык эрчиллибит. Тустар ньыманы, араас дьон илиититтэн үөрэнэн, балайда баһылаабыт бадахтаах. Оччолорго кини сүүрбэтиттэн саҥа тахсан эрэр уол эбитэ үһү. Ол курдук сырыттаҕына, биирдэ кып-кыһыл бытыктаах бэрт бөдөҥ-садаҥ киһи киирэр:

-Тустар уол баар дииллэр. Эн дуо?, — диэн сахалыы бэрт сылбахайдык саҥарбыт.

Онуоха Уйбаан: -Мин, — диэбит.

Уйбаан курдана сылдьар кумааһынай (х/б) курун тутан-хабан көрөн баран, ол киһи:

-Бу куруҥ, туруулаһан тустары тулуйуо суох. Үчүгэй солко курда булан курданаар, киэһэ кэлиэм, — диэбит.

Уйбаан күнүс өйүө ылына таарыйа куоракка киирэн тойонун солко курун ылбыт. Киэһэ күн киириитэ, сөрүүн түһүүтэ киһилэрэ доҕор дьонноох кэлбит. Курдарын хардары-таары тардыалаан, билсэн-көрсөн баран, дьэ тустан киирэн барбыттар. Кэлбит-барбыт дьон хайы сах истэн-билэн, икки дуолан тустууктар киирсэн эрэллэрин туһунан сурах соҕотохто чугас эргин тарҕаммыт.

Инньэ гынан көрөөччүлэр да балайда мустубуттар. “Кыһыл бытык” Аппа уҥуор олохтоох татаардар бухатыырдара Боссоойко эбит. Эмиэ кимиэхэ да хотторбокко сылдьар улахан күүстээх киһинэн биллибит кэмэ эбит. Кини киирдэ-киирээт Уйбааны харса-хабыра суох, сиһин эпсэри ылаары, куруттан тардан бачыгыраппыт. Мэктиэтигэр Уйбаан сис балык этиттэн кытара-кытара уу бачыгыраан тахсарга дылы гыммыт.

Уйбаан бэйэтэ кэпсииринэн, икки илиитэ куҥ буолуор диэри киһитин куруттан утары анньыһа сылдьыбыт. Түүнү быһа тустубуттар. Тохтоон сынньаммыттарын туһунан кэпсээн суох. Бу туста да сылдьан арыый холкутуһан, тыын ыла-ыла эпсэри тардыстахтара буолуо. Уйбаан көрдөҕүнэ, сайыҥҥы кылгас түүн бүтэн күн кылбайа тахсыыта куорат диэкиттэн тойоно Кирилэ Дабыыдап тэлиэгэлээх атынан көтүтэн иһэр эбит. Онно Уйбаан, “Бу алдьархайы, тойонум, дьонум-сэргэм көрөн турдаҕына хотторон, дойдум дьонун ааттарын-суолларын, үтүө сурахтарын түһэн биэрэр киһи буоллум дии”, диэн санаабыт.

Дьэ, ити кэнниттэн сайыны быһа тустан эрчиллибитэ таайан, киһитинээҕэр арыый тирэхтээх курдук санаммыт уонна өттүгэстии түһэн баран, киһитин умса халбарыйбыт. Онуоха Боссоойко тута сылдьар курун ыһыктан баран, сири икки илиитинэн тайанан ат буола түспүт. Ити кэмҥэ, били, тэлиэгэлээх аттаах тойон ыга сүүрдэн кэлэн, үөс-батааска биэрбэккэ эрэ Уйбааны тэлиэгэҕэ соһон ылбыт уонна куорат диэки тэптэрэ турбут.

Дьиэтигэр тиийэн тойон киһитин этин-сиинин арыгынан оҕунуохтаан угуттаабыт уонна эппит:

-Бу туох акаары киһигиний?! Ити татаар ааттаах атамаана. Киһиттэн хоттороллорун олох сөбүлээбэт дьон. Күн сарсын дойдугар тахсан, саһан сыт. Быйыл сайын куоракка быгыма. Ити дьон мөрөйдөөн, олох сиэхтэрэ.

Ити курдук, этэн-тыынан баран, ыйдааҕы хамнаһын урутаан барытын төлөөн, Уйбааны дойдутугар атаарбыта үһү.

Күүстээх Уйбаан итинтэн ураты биллэр дьону кытта тустубута иһиллибэт. Бу тустууга Уйбаан күүһүн-уоҕун таһынан, күн аайы тустан эрчиллибитэ таайан Боссоойко курдук күүстээх, ыар ыйааһыннаах киһини кытта тэҥҥэ тустан бүдүрүттэҕэ…

“Дьулурҕан”. 2000 сыл, от ыйын 21 күнэ. 29(45) №-рэ.  

И 20 июня 2022 года на сайте «Сахалайф» появилась замечательная новость:

В Якутии установят стелу в память о силаче Боссойко

23 июня в наслеге Мэлдьэхси Мегино-Кангаласского улуса в местности Дьондо5ор представители трех народов установят знак в память о легендарном силаче БОССОЙКО.   
Об этом SakhaLife рассказал автор идеи Валерий ЛУКОВЦЕВ – ДЬУРУСТААН, первый заместитель генерального директора НКИ «Айар». Инициаторами акции являются он и Илья КОЛОСОВ, оба – активисты Саха общественного центра. К слову сказать, в эти дни в издательстве «Айар» выходит в свет книга писателя-публициста и краеведа Ильи Семеновича, «Өлбөт үөстэниэххэ», II часть исторического романа, посвященного гражданской войне в Якутии.
Дата 23 июня вызвана приездом делегации Татарстана в Якутию, посвященным 100-летию республики. Так же в мероприятии примут участие представители татаро-башкирской общины «Якташ», отметил Валерий Николаевич.
Историческая память народа саха сохранила память о легендарном силаче Боссойко. Что о нем известно сегодня?
РАХМАТУЛЛИН Гейзетулла Гафиатуллович – Большойко (1883-1930) — уроженец Дэбининского рода Первого Мельжахсинского наслега Мегинского улуса Якутской области (с 1922 года Якутской АССР).
Его отец Гафиатулла Рахматуллин был административным ссыльным.
Раньше Большойко считался татарином. Но прошлой осенью молодые краеведы нашли в Центральном архиве Республики Саха документ о том, что отец Большойко по национальности был башкиром.
Рахматуллины были радушно приняты жителями Первого Мельжахсинского наслега. Они для этой семьи построили новый балаган (традиционное якутское жилище, деревянная юрта крепкой постройки), выделили двух коров с телятами, крепкого тяглового быка, пять пудов семенного зерна и обширный алас для сенокоса, зимника.
Гафиатуллу якуты называли Тулла Татаар, старик был маленького роста. А сыновья его были очень рослыми. Семья Гафиатуллы состояла из семи человек — старик с женой, дочь, сыновья Аргылла, Чымылла и Гейзетулла — Большойко, да еще сын дочери.
Жители должны были кормить эту семью и по несколько суток содержать в своих домах поочередно. Сначала Рахматуллиных было пять человек, потом родились Большойко и сын дочери стариков.
Тогда на наслежном сходе решили создать условия для их самостоятельного проживания. Этому в немалой степени способствовал добрый нрав старика, который всем старался помочь, не то, что другие ссыльнопоселенцы. В то время среди ссыльнопоселенцев было немало разного рода сволочей да подонков.
По документам, найденным краеведами в архиве прошлой осенью, старик Гафиатулла в конце 1890-х гг. просил власти, чтоб разрешили вернуться на родину. Результат просьбы неизвестен.
Возможно, старик оставил своих детей в Якутии, ставшей им родной, и вернулся в свои края. Может быть, старик с женой умерли. Дальнейшая их судьба неизвестна.
Дочь и сыновья, повзрослев, завели свои семьи.
Гейзетулла — Большойко женился на девушке-татарке из Хатынг-Арынского наслега Намского улуса по имени Латыппа, раньше эту женщину называли Матифой.
Большойко скоро серьёзно поссорился со своим старшим братом Аргыллой. Братья оба были семейными. Но их жены много бранились между собой. В результате Аргылла с семьей уехал в город Якутск и поселился там.
Большойко остался в родном аласе, занимаясь скотоводством и коневодством. Попутно занимался хлебопашеством. Все члены семьи Большойко – жена и дети были очень трудолюбивыми.
Рассказывают, что ростом Аргылла был выше — около 205-215 см, возможно, это преувеличение. Шире в плечах, с окладистой бородой. Анатолий Шарапович РАХМАТУЛЛИН, председатель татаро-башкирского землячества города Якутска, предоставил сохранившееся фото. У Аргыллы потомков много. Несмотря на высокий рост и ширину плеч, Аргылла был тонкокостен и физически значительно слабее Большойко.

О среднем брате Чымылле, к сожалению, информация не сохранилась. Говорили, что он вел праздный образ жизни и участвовал в разных аферах того времени. Завел ли он собственную семью — неизвестно.
Большойко и Латыппа имели трех дочерей и двоих сыновей. Старшую дочь звали Алимадада. Сохранились сведения, что она была ростом почти в отца и невероятно сильна физически. Замуж она так и не вышла, но родила сына от якутского парня.
Еще одну дочь звали Езиппа, третью — Михадиза. Старшего сына звали Курбаналей, младшего — Аниулла. Старший сын был женат, имел маленькую дочь.
Старший сын был легок на ноги, прыгал и бегал отлично. Младший Аниулла был не по годам росл и физически силен. В 11-летнем возрасте на ысыахе своего наслега по перетягиванию палки, нынче называемой мас-реслинг, перетянул всех взрослых силачей!
Большойко говорил: «Когда он повзрослеет, станет сильнее меня. По меньшей мере, будет иметь равную мне силу».
Большойко был ростом около 190-195 см и весил около 150 кг сухим весом. Недаром знающие люди говорили: «Большойко — особый экземпляр, по силе нет равного, по меньшей мере до Уральских гор!»
Большойко в первую мировую войну служил и воевал в рядах царской армии, и там всенародно показал свою редкостную природную физическую силу.
В старину якуты очень ценили физическую силу. Благо, тогда в каждом улусе, в каждом наслеге хватало очень сильных людей. Особый интерес был в поднятии тяжестей. Здесь лучшие силачи подразделялись на три особые категории, тяжести поднимали до выпрямления спины, хватали руками.
1. Имеющие силу «в четверть» -«чиэппэр күүстээх» — поднимали 25 пудов (400 кг);
2. Имеющие силу «в половину» — «аҥаар күүстээх» — поднимали 50 пудов (800 кг);
3. Имеющие силу «целую» — «бүтүн күүстээх» — таких было единицы на десятилетия, даже в сотню лет.
В Якутии на протяжении 200-250 лет самым крутым в поднятии тяжестей считался уроженец Хачыкаатского наслега Восточно-Кангаласского улуса, якут-бедняк Биэстээх Бочоох (Пятилетний Бочоох). По сохранившимся сведениям, он в ходе драки ударом кулака убил тогдашнего лучшего русского бойца-кулачника. И чтоб смыть свой грех человекоубийства, один таскал и сложил в штабель бревна для фундамента церкви в селе Покровске. Сейчас в с. Хачыкаат есть камень, которым играл, поднимал и забавлялся Биэстээх Бочоох. Ныне этот камень отломлен с одного края, и весит в таком виде 720 кг.
Проезжая через Хачыкаат в 1920-х годах, Большойко тоже поднял этот камень. Во время поднятия от неимоверной нагрузки оторвались подошвы торбасов Большойко.
Во время службы в царской армии Большойко, в его части соорудили для измерения физической силы отборных солдат особое устройство. Вроде оно вращалось вокруг оси против огромной пружины, напоминало лошадиную мельницу. Самые сильные русские солдаты раскручивали около тридцати пудов.
Настала очередь Большойко — в первом подходе он раскрутил 75 пудов. При это сказал: «Немного отдышавшись, отдохнув, раскручу еще больше». Офицеры удивились, видя чудесного силача. Большойко взялся за рукоятки сооружения и начал крутить по часовой стрелке. Стрелка сооружения показала 97 пудов! Большойко захотел сделать 100 пудов, но руки и ноги стали трястись.
Ротный закричал: «Рахматуллин! Остановись! Иначе пружина разобьет тебя об стену!» Большойко, подчинившись ротному, медленно отпустил пружину.
Офицеры единогласно решили, что Большойко может закручивать 100 пудов. Стали расспрашивать, если ли на его родине, в Якутии еще такие же силачи. Большойко ответил, что знает 3-4 якутов, равных ему по силе — Күүстээх Уйбаан, Мамыйык Түмэппий, Бараммат Байбал и Кэрэ Киһи Уола.
Большойко был человеком мягкого характера, спокойный, веселый, разговорчивый, очень любил детей.
Образ жизни и родной его язык были якутскими. От татаро-башкирского происхождения у него — вероисповедание, имена жены и детей.
Большойко не пропускал ни одного якутского праздника ысыах, якутские конные скачки, свадьбы, именины, летние и зимние неводьбы — ловля неводом карасей, весеннюю охоту на уток и турпанов, не пропускал осуохай.
Стоит отметить, что другие мусульмане — татары и башкиры перечисленные мероприятия старались не посещать, говорили, что не позволяет ихняя вера, а Большойко ходил.
Со своими родственниками в Якутске, другими татарами и башкирами не поддерживал тесные связи. По крайней мере, об этом ничего не известно. С якутами был на постоянной связи, дружил с местным населением.
Отрицательная сторона характера Большойко — играл в карты. Почти всегда проигрывал, но все равно играл.
В Центральном архиве есть документ «Посемейная перепись населения Первого Мельжахсиского наслега за 1927 год».
Там перечислены:
1. Гейзетулла Рахматуллин — хозяин;
2. Латыппа — жена;
Дети:
Алимадада — дочь,20 лет;
Курбаналей — сын, 16 лет;
невеста?
Михадиза — дочь, 13 лет;
Езиппа — дочь, 11 лет;
Аниулла — сын, 9лет.
Слава о легендарном силаче и хорошем человеке жива и поныне. 23 июня в его честь установят памятный знак в Мегино-Кангаласском улусе. Сведениями о Боссойко поделился с SakhaLife Валерий Луковцев.  
Фото: Из семейного архива Анатолия РАХМАТУЛЛИНА.
Источник: Сетевое издание SAKHALIFE.RU

С нетерпением ждем Дни Татарстана в Якутии! И мне очень приятно, что память о выдающемся сыне Якутии, национальном герое якутского народа Боссоойко будет увековечена в стеле!

Мои посты об истории и культуре Республики Саха:

Моргенштерн изменил свое имя на Николая Барамыгина в г. Олекминск!

Экскурсия по Музею Славы г. Вилюйска 07.12.2021 г.

Музей народной педагогики в с. Оросу Верхневилюйского улуса: как воспитать новое поколение в 21 веке

Видео экскурсии по Вилюйскому краеведческому музею им. П.Х.Староватова

«Хранители времени»: По следам государевых ямщиков

Юбилейный концерт театра коренных малочисленных народов Республики Саха «Гулун» — 30 лет !

Традиции, фольклор, игры, обычаи ямщиков Кытыл — Дюры

Музей «Ямщицкое подворье» в с. Синск Хангаласского улуса

Встреча с ансамблем «Реченька» в Синске! Июнь 2021 года!

О происхождении и пассионарности якутского народа…

20 лет под звон бубенцов

ПЕСНИ ПРЕДКОВ В МОЕЙ СУДЬБЕ

Саха Театрыгар Адам Васильевич Скрябин төрөөбүтэ 125 сылын бэлиэтээһин

Саха норуотун оҕону иитэр үөрүйэхтэрэ

Төрөөбүт тыл уонна сурук-бичик күнүнэн! С днем якутского языка и письменности!

«Нуучча»: о ссыльных в книге «Сибирь как колония»

Состоялось открытие Года исторической памяти в Хангаласском улусе!

Шествие народных мастеров Республики Саха (Якутия)! Полное видео

Моменты Дня Арктики в Якутске 19.03.2022 г.

Моргенштерн изменил свое имя на Николая Барамыгина в г. Олекминск!

Экскурсия по Музею Славы г. Вилюйска 07.12.2021 г.

Музей народной педагогики в с. Оросу Верхневилюйского улуса: как воспитать новое поколение в 21 веке

Видео экскурсии по Вилюйскому краеведческому музею им. П.Х.Староватова

«Хранители времени»: По следам государевых ямщиков

Юбилейный концерт театра коренных малочисленных народов Республики Саха «Гулун» — 30 лет !

Традиции, фольклор, игры, обычаи ямщиков Кытыл — Дюры

Музей «Ямщицкое подворье» в с. Синск Хангаласского улуса

Встреча с ансамблем «Реченька» в Синске! Июнь 2021 года!

О происхождении и пассионарности якутского народа…

20 лет под звон бубенцов

ПЕСНИ ПРЕДКОВ В МОЕЙ СУДЬБЕ

Саха Театрыгар Адам Васильевич Скрябин төрөөбүтэ 125 сылын бэлиэтээһин

Саха норуотун оҕону иитэр үөрүйэхтэрэ

Төрөөбүт тыл уонна сурук-бичик күнүнэн! С днем якутского языка и письменности!

«Нуучча»: о ссыльных в книге «Сибирь как колония»

Состоялось открытие Года исторической памяти в Хангаласском улусе!

Шествие народных мастеров Республики Саха (Якутия)! Полное видео

Моменты Дня Арктики в Якутске 19.03.2022 г.

Определена концепция Ысыаха Туймаады — 2022 и прошел международный научно-прикладной семинар по Ысыаху.

Первое государство народа саха!

Новости 100-летия Республики Саха! 26 апреля 2022 года! Поздравления из КНР и Японии!

Былатыан Ойуунускай – XXI-с үйэ дьонугар сахалыы тыыны тутар дьаакыр, сайдар суолу ыйар маяк

Видео докладов об истории Хангаласского улуса!

А.Е. Кулаковский – духовный лидер Якутии

Якутск – территория открытий

Легендарный 12 созыв Верховного Совета ЯАССР!

100-летие Техтюрского сражения Гражданской войны в Якутии

100 чороонов Истории!

Өксөкүлээх — сахаларга этиитэ.

В Якутию приехали потомки основателей республики.

Мой сайт: https://nikbara.ru/

Сайт об усадебном хозяйстве в Якутии https://usadbaykt.ru/

Мой канал в «Яндекс Дзен» — NikBara

Мой блог в “Блогах Якутии” https://blogi.nlrs.ru/author/88287

Содержание моих дневников в архиве Якт.ру https://dnevniki.ykt.ru/NikBara/1081021#more

Просьба подписаться на мой канал «Николай Барамыгин» на Ютуб!

https://www.youtube.com/c/НиколайБарамыгин

И на мои аккаунты в социальных сетях!

«Одноклассниках» https://ok.ru/profile/500676253992

«В контакте» https://vk.com/nbaramygin

Мой канал в «Телеграм» https://t.me/nikbaraykt

 «Твиттер» https://twitter.com/NBaramygin

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован.

Этот сайт использует Akismet для борьбы со спамом. Узнайте, как обрабатываются ваши данные комментариев.