Михаил Николаев үйэлэргэ биирдэ кэлэн ааһар сүдү киһи

Атырдьах ыйын 4 күнүгэр Саха өрөспүүбүлүкэтин Бастакы президенэ Михаил Ефимович Николаев олохтон туораабыта икки сылын туолар.

Мин былырыын, кини биир сылын туолуутугар, хаҥаластар Михаил Ефимовичпыт аатын хайа да улуустааҕар ордук, үйэлэргэ үйэтитэр үлэни ыытыах тустаахпыт диэн ис хоһоонноох ыстатыйа таһаартаран турабын. Ол кэннэ биир сыл ааста, бу кэм иһигэр туох оҥоһулунна, туох үлэ барда диэн ыйытыкка бэйэм санаам хайдаҕын суруйуум.

Хаҥаластар биир дойдулаахпыт Михаил Ефимович аатын үйэтитэр туһугар биир түөскэ охсунар үлэбитинэн, биллэн турар, ытык киһибитигэр ким-хайа иннинэ өйдөбүнньүк туруорбуппут буолар. Бу хайдаҕын да иһин, түргэн туттуу, хайҕаллаах хамсаныы этэ. Салгыы, мин билэрбинэн, үтүмэн үлэни Николаев-Киин салайааччыта Юрий Семенов туруулаһан туран М.Е.Николаевка анаммыт араас таһымнаах тэрээһиннэри сэргэ, киниэхэ анаммыт кинигэлэри, брошюралары, Николаев-Киин иһигэр саҥардыллыбыт экспонаттары оҥорон дьоҥҥо билиһиннэрэр-сырдатар үлэни харса суох ыыта сылдьар.

Оттон атыттар, холобура, үөрэх, спорт, култуура, медицина, айылҕа харыстабыла уо.д.а. тэрилтэлэр ытык киһибит Михаил Николаев аата үйэтитиллэрин туһугар туох эмит үлэни ыыттылар дуо? Туох билиэй, баҕар мин билбэппинэн тугу эмит айан-тутан олороллоро буолуо. Ол эрээри, киһи хараҕар көстүбэт хайысхалаах үлэлэр төһө да хайҕаллаах буолбуттарын иһин, мин санаабар, М.Е. Николаев курдук таһымнаах сүдү киһиэхэ ситэтэ суох. Онно олоҕуран, мин бэйэм худуоһунньук идэлээх буоларым быһыытынан, хара бастакыттан Михаил Николаев аатын үйэтитэр хамыыһыйаҕа икки сыл анараа өттүгэр биэс сүрүн бэйэм этиилэрбин киллэрбитим.

1. Хаҥалас улууһун киинигэр, Покровскайга М.Е. Николаевка өйдөбүнньүк туруоруу (бу этии олоххо киирбитигэр улуус дьаһалтатыгар, чуолаан баһылык Олег Иринеевка махтал);

2. Михаил Николаев төрөөн-үөскээн, үөрэнэн-үлэлээн, олорон ааспыт, дойдум диир Чапаево сэлиэнньэтин «Николаево» диэҥҥэ уларытыы (бу этии кыаллара судургу да соҕус буолуон сөп этэ эрээри, тоҕо эрэ кыаллыбакка буолуохтааҕар, ол туһунан этии көтөҕүллүбэккэ да турар);

3. Хас тэрилтэ аайы киирдэххэ М.Е. Николаев мэтириэтэ көстөр сиргэ ыйанан туруохтаах (холобура, биһиги оскуолабытыгар кини мэтириэтэ хас кабинет аайы ыйанан турар);

4. Бары оҕону үөрэтэр тэрилтэлэргэ Бастакы президеммит туһунан, кинини сырдатар, өйдөтөр, билиһиннэрэр муннук баарын хааччыйыы. Маны тугун-ханныгын билбэппин эрээри, үөрэх салалтатын начаалынньыга Павел Аргунов этэринэн олоххо киирбит курдук (оннук буоллаҕына олус үчүгэй);

5. Михаил Николаевка Россия Үлэҕэ Геройун аатын иҥэрии. Бу этиибин мин өссө кини тыыннааҕар көҕүлүү сылдьыбытым. Билигин төһө да кини суох буолбутун иһин, саха дьоно бука бары туруорсара буоллар, бу да этии олоххо киириэн сөп этэ дии саныыбын. Биһиги Михаил Ефимовичпыт үлэтин түмүгэ атын Россия эрэгийиэннэриттэн Үлэ Геройа буолбут салайааччылар үлэлэриттэн туох да итэһэҕэ суох, баҕар өссө ордук үлэлээх салайааччы да буолуон сөп этэ. Бу диэн эттэххэ, атын улуустар тоҕо элбэх геройдаахтара буолуой диэн ыйытыкка хоруйа, мин санаабар, кинилэр күүскэ туруорсаллар уонна ону ситиһэллэр!

Онон бу этии төһө да олуона соҕус буоллар, тута «кыаллыбат» диэн дьаралык ыйыах иннинэ, ол эбэтэр туора сотуох кэриэтэ, хайдах гынан маны ситиһэбит диэн сыал-сорук туруоруммут ордук булуо этэ. Мин сахалыы толкуйбунан, төһөлөөх дьон, ол иһигэр сахалар эмиэ, олохтон барбыттарын да иһин “Сэбиэскэй Сойуус Геройа”, “Россия Геройа” буоллуларый? Оччотугар тоҕо «РФ Үлэҕэ Геройа” суох киһиэхэ иҥэриллиэ суохтааҕый?

Баары баарынан эттэххэ (киһиргэммэппин), эмиэ мин көҕүлээһиннэрбинэн оҥоһуллубут М.Е. Николаевка анаммыт 2-3 баннертан ураты билигин даҕаны Хаҥалас улууһугар күттүөннээх үлэ барбыта көстүбэт курдук. Бэл, ытык киһибит харалла сытар сирин, олохтоох дьон буолбакка, кэлбит ыалдьыттар сонньуйа көрөн, хаҥаластары сирэй-харах анньыбыттарын кэннэ «арба даҕаны» диэбит курдук өйдөнөн кэлэн, итэҕэл быһыытынан үс сыл иһигэр оҥоһуллуохтаах үлэ Ил Дархан кэлэн барбытын кэннэ дьэ оннуттан хамсыах курдук буолла. Ону даҕаны оҥоһулуннаҕына оҥоһулунна диэх курдук быһыы буолбута хаҥаластары эрэ буолбакка, бүтүн Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бырабыыталыстыбатын ханан да киэргэппэтин ааһан, М.Е. Николаевы ытыктыыр, киниэхэ сүгүрүйэр саха сирин олохтоохторун бука барыларын долгутар.

Бу үөһээ этиллибит тылларбын мин бу саас Хаҥалас улууһун дьаһалтатын планеркатыгар эмиэ этэн-тыынан, онно эбии өссө биир М.Е.Николаев аатын өрө тутар, үйэтитэр этиини киллэрэн турабын. Ол — Куллатыга турар Хотой утары, суол нөҥүө, Эркээнигэ киириигэ турар мыраан эргиирин тэллэҕэр «Улуу Тыгын Дархан уонна Саха сирин Бастакы президенэ М.Е. Николаев төрөөбүт Хаҥалаһын улууһа күндү ыалдьыттарын уруйдуур-уйхаллыыр!» диэн үс омук тылынан (сахалыы, нууччалыы уонна английскайдыы) суруктаах, икки улуу уонна чулуу дьон мөссүөннэрэ көстүүлээх, түүнүн сырдатыллар стеланы Хаҥалас улууһугар кэлбит ыалдьыттары өрөгөйдүү көрсөрүн курдук оҥорбут киһи диэн.

Кырдьыга даҕаны, Михаил Ефимович Николаев бүтүн Саха сиригэр, Россия киэҥ туонатыгар эрэ буолбакка, дойдубут тас өттүгэр кытары биллэр-көстөр, ытыктанар-биһирэнэр Ытык Киһи буоларын саха дьоно бары билинэр. Ону ааһан кини, бастатан туран, Хаҥалас улууһун ытык-мааны сүдү киһибит буоларынан сиэттэрэн, үөһээ этэн аһарбытым курдук, хаҥаластар хайа да улуустардааҕар ордук, кини аатын өрө тутан киэҥ эйгэҕэ, бүтүн Аан дойдуга аатырдыахтаах, суон сураҕын сураҕырдыахтаах тустаахпыт.

Түмүкпэр, биир дойдулаахтарбар туһаайан өссө биирдэ былырыын эппит этиибин хатылыам этэ. Биһиги Михаил Ефимович Николаевпыт, үйэлэргэ биирдэ кэлэн ааһар сүдү, ытык-мааны киһибит буолар. Кини, кырдьыга даҕаны, аныгы үйэ Тыгын Дархана аатын сүгэр толору таһымнаах. Саха дьоно бэйэтэ ааттаабыт Аан Дарханын аатын үйэтитэргэ, үрдүк өһүөлээхтэр ыйыыларын-кэрдиилэрин кэтэһэн олорбокко, санааларынан салайтарбакка, ким тугу кыайарынан, сатыырынан, баҕатынан уонна уйунарынан кини аатын үйэтитэр үлэни харса суох ыытан, тастан кэлбит дьон, Хаҥалас улууһа Михаил Ефимович Николаев төрөөбүт дойдута эбит дииллэрин курдук үйэлэри уҥуордуур үлэни ыытыах тустаахпыт. Бу биһиги кини иннигэр ытык иэспит, сорукпут буолар. Маны кэмигэр кыайбатахпытына, кэлин умнууга, симэлийиигэ тиэрдиэн сөбүн бука диэн умнумуоххайыҥ уонна оннук буолбатын туһугар, биир пааматынньыгынан, 2-3 баннерынан муҥурданан тохтоон хаалбаккабыт кини аата үйэлэргэ өлбөөдүйбэтин туһугар харса суох үлэбитин ыытыаххайыҥ диэн бука барыгытын ыҥырабын!

Саха сирин Бастакы президенигэр үйэлэри уҥуордуур уруй!

Хаҥалас улууһун чулуу уолугар Аан дойдуга иһиллэр айхал!

Михаил Ефимович Николаевка хаһан да уҕараабат махтал!

Александр ХАРИТОНОВ,

Покровскайдааҕы оҕо ойуулуур-дьүһүннүүр оскуола дириэктэрэ.

Посты о М.Е.Николаеве в моем блоге:

VI Ленские встречи: «Геополитика востока. XXI век». 25 марта 2021 года

Соболезнования Первого Президента Республики Саха (Якутия)

Международная Циркумполярная экспедиция в мае 1994 года!

Роль Первого Президента РС (Я) М.Е.Николаева в развитии внешних связей Республики Саха (Якутия)

Михаил Николаев: Я благодарен своему народу.

Поздравление М.Е.Николаева с наступающим Новым 2021 Годом и Рождеством Христовым!